ΕΛΛΗΝΙΚΗ  ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ                                                         Καρπενήσι, 19/07/2026

ΝΟΜΟΣ ΕΥΡΥΤΑΝΙΑΣ                                                  

ΔΗΜΟΣ  ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ 

ΓΡΑΦΕΙΟ ΔΗΜΑΡΧΟΥ                                                         

Ταχ. Δ/νση  : Ύδρας 6

Ταχ. Κώδικας : 36100 Καρπενήσι

Τηλέφωνο : 22373 50050

Email: g.dimarhou@0716.syzefxis.gov.gr

ΣΧΟΛΙΑ ΤΟΥ ΔΗΜΟΥ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΑ ΔΙΑΒΟΥΛΕΥΣΗ

στην ιστοσελίδα opengov.gr επί του σχεδίου νόμου του

Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας με τίτλο

«Επέκταση αρμοδιοτήτων της Εταιρείας Υδρεύσεως και Αποχετεύσεως Πρωτευούσης και της Εταιρείας Ύδρευσης και Αποχέτευσης Θεσσαλονίκης, ενίσχυση της Ρυθμιστικής Αρχής Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων, ρυθμίσεις για τον Οργανισμό Διαχείριση Υδάτων Θεσσαλίας Ανώνυμη Εταιρεία και λοιπές διατάξεις»

Καρπενήσι, 19 Ιουλίου 2026

Εκτροπή Κρικελλοποτάμου και Καρπενησιώτη προς το υδροδοτικό σύστημα της Αττικής

Ο Δήμος Καρπενησίου σε συνέχεια της από 19 Ιουλίου 2026  απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου Καρπενησίου,η οποία έλαβε αριθμό 81, ζητεί την απόσυρση της παρ. 2 του άρθρου 35, καθώς και κάθε άλλης συναφούς διάταξης του υπό διαβούλευση σχεδίου νόμου του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας που προβλέπει, διευκολύνει ή προεξοφλεί την εκτροπή του Κρικελλοποτάμου και του Καρπενησιώτη προς το υδροδοτικό σύστημα της Αττικής, επειδή θέτει σε διακινδύνευση την επίτευξη της καλής κατάστασης των υδάτων και του αναπτυξιακού προτύπου εντός της εδαφικής επικράτειας του Δήμου Καρπενησίου.

Η επίμαχη προτεινόμενη ρύθμιση δεν αφορά σε ένα ώριμο και αποδεδειγμένα αναγκαίο σχέδιο, αλλά σε ένα σχέδιο για το οποίο δεν υπάρχει ουδεμία δημόσια διαθέσιμη πληροφορία για τα έργα που αυτό περιλαμβάνει και τα τεχνικά χαρακτηριστικά αυτών. Νομοθετεί εκ των προτέρων ότι η εκτροπή δύο ποταμών της Ευρυτανίας «επιτρέπεται […] κατά παρέκκλιση κάθε άλλης διάταξης», με μόνη γενική επιφύλαξη αυτήν της τήρησης του ενωσιακού δικαίου. Επιπλέον, επιτρέπει την εκ των υστέρων τροποποίηση των βασικών εργαλείων στρατηγικού σχεδιασμού της ολοκληρωμένης διαχείρισης των υδάτων, δηλαδή των εγκεκριμένων με πράξεις του Υπουργικού Συμβουλίου Σχεδίων Διαχείρισης Λεκανών Απορροής Ποταμών (στο εξής: ΣΔΛΑΠ), με υπουργική απόφαση.

Αντί να προηγηθούν, όμως, η τεκμηρίωση της ανάγκης και της σκοπιμότητας, η εξέταση εναλλακτικών λύσεων, ο ολοκληρωμένος υδατικός σχεδιασμός και η εκτίμηση των επιπτώσεων επί των επηρεαζόμενων υδατικών συστημάτων, και λοιπών στοιχείων της βιοποικιλότητας, και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος, προηγείται η πολιτική και η επικείμενη νομοθετική έγκριση του σχεδίου. Η τελευταία, όμως, είναι αντίθετη με το ενωσιακό δίκαιο, το οποίο προβλέπει ότι στις περιπτώσεις που «σχέδιο» (κατ’ άρθρα 2 παρ. α) και 3 παρ. 2 περ. α) της οδηγίας 2001/42/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 27^ης Ιουνίου 2001 σχετικά µε την εκτίμηση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων ορισμένων σχεδίων και προγραµµάτων) εγκρίνεται με διάταξη νόμου, πριν την έναρξη της νομοθετικής διαδικασίας λαμβάνονται υπόψη η περιβαλλοντική µμελέτη που εκπονείται, οι γνώμες που εκφράζονται επ’ αυτής και τα αποτελέσματα της δημόσιας διαβούλευσης (άρθρο 8 της οδηγίας 2001/42/ΕΚ). Εν προκειμένω, δεν έχει παρασχεθεί τίποτα από τα παραπάνω στη διάθεση του ενδιαφερόμενου κοινού προκειμένου να συμμετάσχει στη δημόσια διαβούλευση, ούτε περιλαμβάνεται στη συνοδευτική Ανάλυση Συνεπειών Ρύθμισης καμία σχετική τεκμηρίωση.

Ο Δήμος Καρπενησίου θεμελιώνει το αίτημα απόσυρσης της παρ. 2 του άρθρου 35 και κάθε άλλης συναφούς διάταξης σε συγκεκριμένα στοιχεία και επιχειρήματα που αναπτύσσονται αναλυτικά στη συνέχεια.

1. Απουσία σαφούς τεκμηρίωσης της αναγκαιότητας και σκοπιμότητας του σχεδίου

Ουδεμία αναφορά σχετικά με την αναγκαιότητα και σκοπιμότητα του σχεδίου «Εύρυτος» εμπεριέχεται στη 2^η αναθεώρηση του εγκεκριμένου ΣΔΛΑΠ ΥΔ Αττικής (EL06) (ΦΕΚ Α΄ 73/2024), το οποίο αποτελεί το βασικό εργαλείο στρατηγικού σχεδιασμού της διαχείρισης των υδάτων. Μάλιστα, το πρόγραμμα μέτρων Μ06Β0308 με τίτλο «Αναθεώρηση του υφιστάμενου στρατηγικού σχεδίου αντιμετώπισης φαινομένων λειψυδρίας και ξηρασίας» (σελ. 2739, ΦΕΚ Α΄ 73/2024), το οποίο είναι συνεχιζόμενο μέτρο από την 1^η αναθεώρηση του εγκεκριμένου ΣΔΛΑΠ ΥΔ Αττικής δεν έχει εφαρμοστεί, αν και είναι υποχρεωτικό.

Εξ άλλου, δεν έχει δημοσιοποιηθεί ολοκληρωμένη μελέτη σκοπιμότητας, υδρολογικό ισοζύγιο, ανάλυση κόστους-οφέλους ή συγκριτική αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων που να αποδεικνύει ότι η εκτροπή του Καρπενησιώτη και του Κρικελλοπόταμου (εξαγγελθείσα στο πλαίσιο του σχεδίου «Εύρυτος») αποτελεί αναγκαίο και αναλογικό μέτρο για την ασφάλεια της ύδρευσης της Αττικής. Ακόμη, δεν έχουν παρουσιαστεί επαρκείς και πρόσφατες χρονοσειρές παροχών των δύο ποταμών, ώστε να τεκμηριώνεται ότι είναι σταθερά απολήψιμα 200-220 εκατ. m³ ετησίως, χωρίς σοβαρές επιπτώσεις στις φυσικές ροές, στα οικοσυστήματα και στα κατάντη υδατικά σώματα

Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η Αθήνα διαθέτει ένα από τα πλέον εκτεταμένα, σύνθετα και ασφαλή συστήματα ύδρευσης της Ευρώπης. Το σύστημα συνδυάζει τους ταμιευτήρες Μαραθώνα, Υλίκης, Μόρνου και Ευήνου, τέσσερα κύρια υδραγωγεία και περίπου εκατό εφεδρικές γεωτρήσεις. Η συνολική ωφέλιμη χωρητικότητα των ταμιευτήρων προσεγγίζει τα 1,29 δισ. m³, οι μέσες ετήσιες εισροές ανέρχονται σε 824 εκατ. m³ και η εφεδρική αντλητική ικανότητα των υπόγειων υδροφορέων κυμαίνεται μεταξύ 70 και 125 εκατ. m³/έτος. Η μέση ετήσια ζήτηση του κυμαίνεται περίπου στα 400-410 εκατ. m³.

Η ασφάλεια του συστήματος δεν προκύπτει μόνο από τη διαφορά μέσων εισροών και ζήτησης, αλλά κυρίως από τη συνδυασμένη λειτουργία διαφορετικών πηγών, αποθεμάτων και εφεδρειών. Το Εργαστήριο Υδρολογίας και Αξιοποίησης Υδατικών Πόρων του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου έχει αναπτύξει ειδικά για το υδροσύστημα της Αθήνας στοχαστικά μοντέλα, συστήματα υποστήριξης αποφάσεων και μεθόδους προσομοίωσης-βελτιστοποίησης. Τονίζεται πως η αξιοπιστία αξιολογείται σε μακρές υδρολογικές ακολουθίες και όχι από τη στάθμη των ταμιευτήρων μιας μεμονωμένης ξηρής περιόδου, όπως προδήλως έχει συμβεί με τις εξαγγελίες για το σχέδιο «Εύρυτος», την κήρυξη «κόκκινων συναγερμών» λειψυδρίας κ.ο.κ. Οι σχετικές αναλύσεις των επιστημόνων του Ε.Μ.Π. (που έχουν μάλιστα υλοποιήσει και για λογαριασμό της ίδιας της ΕΥΔΑΠ Α.Ε. ερευνητικά έργα) δείχνουν δυνατότητα ασφαλούς απόδοσης τουλάχιστον 450 εκατ. m³ νερού ανά έτος, σε επίπεδο αξιοπιστίας 99%, με πρόσθετη δυνατότητα ενεργοποίησης γεωτρήσεων, περιορισμού μη υδρευτικών χρήσεων και μέτρων διαχείρισης της ζήτησης σε εξαιρετικά ξηρά σενάρια. Στο Γράφημα 1 παρουσιάζεται η εξέλιξη των υδατικών αποθεμάτων του υδροσυστήματος της Αθήνας, βάσει των επίσημων στοιχείων της ΕΥΔΑΠ Α.Ε., από το 1985 έως το χειμώνα του 2025-2026. Παρατηρούμε ότι έχουν αυτά τα περίπου 40 χρόνια υπάρξει τουλάχιστον τέσσερις περίοδοι σημαντικής μείωσης των αποθεμάτων που όμως δεν οδήγησαν σε αστοχία του συστήματος.

Γράφημα 1. Διαχρονική εξέλιξη των υδατικών αποθεμάτων των ταμιευτήρων της ΕΥΔΑΠ Α.Ε.

Πριν προστεθεί μία νέα, ιδιαίτερα δαπανηρή και περιβαλλοντικά επιβαρυντική πηγή ύδατος για την Αττική, θα έπρεπε να παρουσιαστεί ενιαία προσομοίωση του συστήματος με και χωρίς την υλοποίηση του σχεδίου «Εύρυτος», υπό κοινά κλιματικά, πληθυσμιακά και καταναλωτικά σενάρια. Διαφορετικά, δεν γνωρίζουμε εάν το έργο καλύπτει πραγματικό έλλειμμα ασφαλείας ή δημιουργεί απλώς ακριβή υπερεπάρκεια. Το ερώτημα γίνεται εντονότερο επειδή οι απώλειες του εσωτερικού δικτύου της Αττικής εκτιμώνται περίπου στο 25%. Προηγούνται, επομένως, η μείωση διαρροών, η εξοικονόμηση, η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υδάτων, η αξιοποίηση μη πόσιμου νερού για μη πόσιμες χρήσεις και η βελτιστοποίηση των υφιστάμενων υποδομών.

Υπάρχει, τέλος, ένα προφανές υδρολογικό παράδοξο: στις πολυετείς ξηρές περιόδους, όταν η Αττική θα χρειάζεται περισσότερο νερό, οι παροχές των ποταμών της Ευρυτανίας θα είναι επίσης μειωμένες. Στις υγρές περιόδους, όταν οι δύο ποταμοί θα αποδίδουν μεγάλες ποσότητες, το υφιστάμενο σύστημα θα βρίσκεται κατά κανόνα σε καλύτερη κατάσταση, ενώ ο Εύηνος έχει ήδη μικρή αποθηκευτική ικανότητα σε σχέση με τις εισροές του. Χωρίς απάντηση για την πραγματική απόδοση του έργου στις κρίσιμες ξηρές περιόδους, η επίκληση της λειψυδρίας δεν αποτελεί επιστημονική τεκμηρίωση. Είναι χαρακτηριστικό το παράδειγμα του χειμώνα 2025-2026. Μέσα σε δύο μήνες (22/12/2025 – 22/2/2026) οι πλούσιες βροχοπτώσεις οδήγησαν σε αύξηση των αποθεμάτων στον ταμιευτήρα του Ευήνου κατά 86,3 εκατ. κυβικά μέτρα. Στις 20/2/2026 τέθηκε σε λειτουργία ο υπερχειλιστής του φράγματος για λόγους ασφαλείας[1], ενώ παράλληλα λειτουργούσε η σήραγγα Ευήνου – Μόρνου, παροχετεύοντας περίπου 2,5 εκατ. κυβικά μέτρα νερού την ημέρα! Ποια θα ήταν, ως εκ τούτου, η χρησιμότητα εκτροπής Καρπενησιώτη – Κρικελλοπόταμου προς τον Εύηνο; Κυριολεκτικά, πού θα χωρούσαν οι επιπλέον ποσότητες νερού;

Στο Γράφημα 2 αποτυπώνεται η κατάσταση που περιεγράφηκε όσον αφορά στον ταμιευτήρα του Ευήνου.

Γράφημα 2. Απολήψιμα αποθέματα νερού από τον ταμιευτήρα του Ευήνου, βάσει των δελτίων αποθεμάτων της ΕΥΔΑΠ Α.Ε.

2. Απουσία εκτίμησης των πιθανών επιπτώσεων στα επηρεαζόμενα υδατικά συστήματα

Με την επίμαχη προτεινόμενη διάταξη επιτρέπεται καταρχήν η εκτροπή των παραποτάμων του Αχελώου, Κρικελλοποτάμου και Καρπενησιώτη, προς το υδροδοτικό σύστημα της Αττικής, χωρίς να έχει προηγηθεί ολοκληρωμένη εκτίμηση των πιθανών επιπτώσεων στα επηρεαζόμενα υδατικά συστήματα. Το σχέδιο «Εύρυτος» εκτιμάται ότι θα περιλαμβάνει περισσότερα επιμέρους έργα — έργα υδροληψίας, σήραγγες μεταφοράς, συνοδά τεχνικά έργα, οδούς πρόσβασης, εργοτάξια και χώρους απόθεσης προϊόντων εκσκαφής — και, ως εκ τούτου, είναι δυνατόν να επηρεάσει περισσότερα του ενός ποτάμια υδατικά σώματα, καθώς και κατάντη λιμναία και εξαρτώμενα χερσαία οικοσυστήματα. Από τα έως σήμερα δημόσια διαθέσιμα στοιχεία δεν προκύπτει ότι έχει πραγματοποιηθεί ενιαία και συνολική εκτίμηση των επιπτώσεων αυτών.

Σύμφωνα με την εγκεκριμένη 2η Αναθεώρηση του Σχεδίου Διαχείρισης Λεκάνης Απορροής Ποταμών του Υδατικού Διαμερίσματος Δυτικής Στερεάς Ελλάδας (EL04), η συνολική κατάσταση —οικολογική και χημική— των επιφανειακών υδατικών σωμάτων ΚΡΙΚΕΛΙΩΤΗΣ Ρ.1 (EL0415R000210015N), ΚΡΙΚΕΛΙΩΤΗΣ Ρ.2 (EL0415R000210019N), ΚΡΙΚΕΛΙΩΤΗΣ Ρ.3 (EL0415R000210020N) και ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΩΤΗΣ Ρ.1 (EL0415R000210217N) χαρακτηρίζεται ως «καλή», ενώ η κατάσταση του υδατικού σώματος ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΩΤΗΣ Ρ.2 (EL0415R000210218N) χαρακτηρίζεται ως «ελλιπής». Η διάκριση αυτή είναι κρίσιμη:

• Για τα υδατικά σώματα που βρίσκονται σε καλή κατάσταση ισχύει η αρχή της μη υποβάθμισης του άρθρου 4 παρ. 1 της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ. Κατά συνέπεια, κάθε σχεδιαζόμενη επέμβαση πρέπει να αξιολογείται εκ των προτέρων, ώστε να διαπιστώνεται εάν είναι ικανή να προκαλέσει υποβάθμιση της κατάστασης έστω και ενός από τα ποιοτικά στοιχεία του υδατικού σώματος, κατά την έννοια της Οδηγίας, ή να θέσει σε κίνδυνο τη διατήρηση της καλής του κατάστασης.
• Για τα υδατικά σώματα, των οποίων η κατάσταση χαρακτηρίζεται ελλιπής, πρέπει να εξεταστεί τόσο το ενδεχόμενο περαιτέρω υποβάθμισης, όσο και εάν η νέα πίεση θα παρεμποδίσει ή θα καταστήσει δυσχερέστερη την επίτευξη της καλής κατάστασης.

Η εκτροπή ποταμών δεν συνιστά απλώς ποσοτική αφαίρεση νερού. Συνεπάγεται μεταβολή του φυσικού υδρολογικού καθεστώτος και μπορεί να προκαλέσει σημαντικές υδρομορφολογικές αλλοιώσεις, οι οποίες επηρεάζουν άμεσα τα βιολογικά ποιοτικά στοιχεία και, κατά συνέπεια, την οικολογική και συνολική κατάσταση των υδατικών σωμάτων. Οι πιθανές επιπτώσεις πρέπει να εξεταστούν σε ετήσια και εποχική βάση και να περιλαμβάνουν ιδίως:

• τη μείωση της μέσης και της χαμηλής παροχής και τη μεταβολή της φυσικής εποχικότητας των ροών,
• τη μεταβολή των πλημμυρικών παλμών που διαμορφώνουν και ανανεώνουν την κοίτη και τις παρόχθιες ζώνες,
• τη μείωση της διαθέσιμης υδάτινης επιφάνειας, του βάθους και της ταχύτητας ροής, με αντίστοιχη απώλεια ή κατακερματισμό ενδιαιτημάτων,
• τη διακοπή της διαμήκους και εγκάρσιας οικολογικής συνέχειας του ποταμού και την παρεμπόδιση της μετακίνησης ιχθύων και λοιπών υδρόβιων οργανισμών,
• τη μεταβολή της μεταφοράς φερτών υλών και της μορφοδυναμικής ισορροπίας της κοίτης, με ενδεχόμενη διάβρωση ή απόθεση υλικών σε διαφορετικά τμήματα,
• τη μεταβολή της υδραυλικής σύνδεσης μεταξύ ποταμού, παρόχθιων υγροτόπων και υπόγειων υδροφορέων,
• τις κατάντη επιπτώσεις στον Τρικεριώτη, στη λίμνη Κρεμαστών και στο ευρύτερο υδρογραφικό σύστημα του Αχελώου.

Η Οδηγία 2000/60/ΕΚ αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στην αποτροπή της περαιτέρω υποβάθμισης και στην προστασία και βελτίωση της κατάστασης των υδάτινων οικοσυστημάτων, καθώς και των αμέσως εξαρτώμενων από αυτά χερσαίων οικοσυστημάτων και υγροτόπων. Επιβάλλει στα κράτη μέλη την πρόληψη της υποβάθμισης της κατάστασης όλων των επιφανειακών υδατικών σωμάτων και την επίτευξη καλής κατάστασης ή καλού οικολογικού δυναμικού.

Η μη επίτευξη των στόχων αυτών εξαιτίας νέας μεταβολής των φυσικών χαρακτηριστικών ενός υδατικού σώματος είναι ανεκτή μόνο κατ’ εξαίρεση, υπό τις σωρευτικές και αυστηρές προϋποθέσεις του άρθρου 4 παρ. 7 της Οδηγίας, σε συνδυασμό με τις παρ. 8 και 9. Δηλαδή απαιτείται, μεταξύ άλλων, να ληφθούν όλα τα πρακτικά μέτρα για τον μετριασμό των αρνητικών επιπτώσεων, να αιτιολογηθεί ειδικά η μεταβολή στο οικείο ΣΔΛΑΠ, να υπηρετεί λόγους υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος και να αποδειχθεί ότι οι επιδιωκόμενοι στόχοι δεν μπορούν να επιτευχθούν με άλλα μέσα που αποτελούν περιβαλλοντικά σημαντικά καλύτερη λύση και δεν συνεπάγονται δυσανάλογο κόστος. Η εφαρμογή της εξαίρεσης δεν επιτρέπεται, επιπλέον, να αποκλείει ή να υπονομεύει διαρκώς την επίτευξη των περιβαλλοντικών στόχων σε άλλα υδατικά σώματα ούτε να παραβιάζει άλλες απαιτήσεις του ενωσιακού περιβαλλοντικού δικαίου.

Η προτεινόμενη διάταξη επιτρέπει νομοθετικά την εκτροπή πριν από τη διενέργεια του αναγκαίου ελέγχου συμβατότητας με τους περιβαλλοντικούς στόχους της Οδηγίας. Δεν έχει προηγουμένως αποδειχθεί ότι δεν θα υπάρξει υποβάθμιση των ήδη καλής κατάστασης υδατικών σωμάτων, ότι δεν θα επιδεινωθεί το υδατικό σώμα Καρπενησιώτης Ρ.2, ότι έχουν ληφθεί όλα τα μέτρα μετριασμού ούτε ότι δεν υφίστανται περιβαλλοντικά ηπιότερες εναλλακτικές λύσεις για την υδροδοτική ασφάλεια της Αττικής.

Κατά συνέπεια, στο μέτρο που η προτεινόμενη διάταξη προεξοφλεί το επιτρεπτό της εκτροπής και αφήνει τον ουσιαστικό έλεγχο των επιπτώσεων να ακολουθήσει, αντιστρέφει τη λογική της Οδηγίας 2000/60/ΕΚ. Η εφαρμογή των προϋποθέσεων του άρθρου 4 παρ. 7 δεν μπορεί να αποτελεί εκ των υστέρων διαδικαστική νομιμοποίηση μιας ήδη ειλημμένης νομοθετικής επιλογής. Πρέπει να προηγείται της απόφασης για το έργο και να στηρίζεται σε πλήρη, ενιαία και επιστημονικά τεκμηριωμένη αξιολόγηση όλων των άμεσα και έμμεσα επηρεαζόμενων υδατικών σωμάτων.

3. Απουσία εκτίμησης της καταλληλότητας των εκτρεπόμενων υδάτων για ανθρώπινη κατανάλωση

Καμία τεκμηρίωση δεν περιλαμβάνεται, επιπλέον, ως προς την ποιότητα των προς εκτροπή υδάτων και την καταλληλότητά τους να χρησιμοποιηθούν ως πηγή νερού προοριζόμενου για ανθρώπινη κατανάλωση. Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για τον Καρπενησιώτη ποταμό, τμήμα του οποίου ταξινομείται στη 2η Αναθεώρηση του ΣΔΛΑΠ του Υδατικού Διαμερίσματος Δυτικής Στερεάς Ελλάδας σε «ελλιπή» οικολογική και «κακή» χημική κατάσταση, ενώ η περιοχή έχει χαρακτηριστεί ευαίσθητη ως προς τη διάθεση αστικών λυμάτων. Οι χαρακτηρισμοί αυτοί δεν σημαίνουν κατ’ ανάγκην ότι το νερό δεν μπορεί, μετά από κατάλληλη επεξεργασία, να χρησιμοποιηθεί για ύδρευση. Καθιστούν, όμως, απολύτως αναγκαία την προηγούμενη ειδική διερεύνηση της ποιοτικής του κατάστασης, των πηγών ρύπανσης, της εποχικής διακύμανσης των παραμέτρων και της τεχνικής δυνατότητας ασφαλούς επεξεργασίας του.

Η Οδηγία 2000/60/ΕΚ απαιτεί, για τα ύδατα που προορίζονται για χρήση πόσιμου νερού, την προστασία τους κατά τρόπο ώστε να αποφεύγεται η υποβάθμιση της ποιότητάς τους και να μειώνεται το επίπεδο επεξεργασίας που απαιτείται για την παραγωγή πόσιμου νερού. Παράλληλα, η Οδηγία (ΕΕ) 2020/2184 υιοθετεί προσέγγιση βασισμένη στον κίνδυνο, η οποία καλύπτει ολόκληρη την αλυσίδα από τη λεκάνη απορροής και το σημείο υδροληψίας έως την επεξεργασία και τη διανομή. Προϋποθέτει ειδική αξιολόγηση των κινδύνων στη λεκάνη τροφοδοσίας, καταγραφή των δυνητικών πηγών ρύπανσης και κατάλληλη παρακολούθηση των σχετικών ουσιών και παραμέτρων στο επιφανειακό ή στο ακατέργαστο νερό.

Η προτεινόμενη διάταξη χαρακτηρίζει την εκτροπή ως επιτρεπτή χωρίς να έχει προηγουμένως αποδειχθεί ποια είναι η ποιότητα του νερού στην πηγή, ποιοι κίνδυνοι συνδέονται με αυτήν, ποια επεξεργασία απαιτείται και εάν η λύση παραμένει τεχνικά, υγειονομικά και οικονομικά πρόσφορη σε σύγκριση με τις διαθέσιμες εναλλακτικές.

4. Νέα εκτροπή του Αχελώου και εσωτερική νομική αντίφαση

Η ίδια η παρ. 2 του άρθρου 35 χαρακτηρίζει τον Κρικελλοπόταμο και τον Καρπενησιώτη ως παραποτάμους του Αχελώου. Πρόκειται συνεπώς για μεταφορά υδάτων από τη λεκάνη του Αχελώου προς τη λεκάνη του Ευήνου και τελικά προς την Αττική, δηλαδή εκτροπή ποταμών. Η αφαίρεση των παροχών τους επηρεάζει τον Τρικεριώτη, τη λίμνη Κρεμαστών και το συνολικό κατάντη υδρογραφικό σύστημα και δεν μπορεί να αξιολογηθεί απλώς ως δύο απομονωμένα σημεία υδροληψίας.

Η διατύπωση της παρ. 2 είναι αυτοαναιρούμενη: επιτρέπει την εκτροπή «κατά παρέκκλιση κάθε άλλης διάταξης», αλλά ταυτόχρονα «υπό την επιφύλαξη του ενωσιακού δικαίου». Η οδηγία 2000/60/ΕΚ δεν θεσπίζει μία τυπική άδεια εκτροπής. Επιβάλλει την πρόληψη της υποβάθμισης, την προστασία της οικολογικής κατάστασης και τη διαχείριση ανά λεκάνη απορροής. Νέα μεταβολή των φυσικών χαρακτηριστικών υδατικού συστήματος μπορεί να δικαιολογηθεί μόνο κατ’ εξαίρεση, εφόσον πληρούνται σωρευτικά οι αυστηρές προϋποθέσεις του άρθρου 4 παρ. 7: ειδική αιτιολόγηση στο ΣΔΛΑΠ, λήψη όλων των μέτρων μετριασμού, επιτακτικό δημόσιο συμφέρον και απουσία περιβαλλοντικά σημαντικά καλύτερης, τεχνικά εφικτής και μη δυσανάλογα δαπανηρής λύσης. Με άλλα λόγια: ενώ η παρ. 2 του άρθρου 35 λαμβάνει υπ’ όψιν το ενωσιακό δίκαιο, το ίδιο το ενωσιακό δίκαιο δεν επιτρέπει – με ταχείες και μη τεκμηριωμένες διαδικασίες – την εκτροπή ποταμών.

Άρα, η εθνική νομοθεσία δεν μπορεί να παρακάμψει ούτε τους ουσιαστικούς στόχους της οδηγίας 2000/60/ΕΚ ούτε την υποχρέωση προηγούμενης εξέτασης εναλλακτικών. Πολύ περισσότερο, δεν μπορεί να μετατρέψει τα ΣΔΛΑΠ σε εκ των υστέρων μέσο προσαρμογής του σχεδιασμού σε ένα ήδη νομοθετημένο έργο. Η Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα (που βρίσκεται ταυτόχρονα υπό διαβούλευση με το νομοσχέδιο για το οποίο ο Δήμος Καρπενησίου παρεμβαίνει) δηλώνει ότι τα ΣΔΛΑΠ αποτελούν τα βασικά εργαλεία ολοκληρωμένης διαχείρισης και ότι τα μέτρα πρέπει να είναι ιεραρχημένα, συνεκτικά και επιστημονικά τεκμηριωμένα. Η επίμαχη διάταξη κινείται στην αντίθετη κατεύθυνση.

5. Παράκαμψη της νομολογίας για τον Αχελώο

Η μακρά νομολογιακή ιστορία της εκτροπής του Αχελώου έχει καθιερώσει ότι έργα μεταφοράς νερού μεταξύ λεκανών δεν επιτρέπεται να προεξοφλούνται και να αδειοδοτούνται αποσπασματικά. Με τις ΣτΕ Ολομ. 2759/1994 και 3478/2000 ακυρώθηκαν πράξεις λόγω ελλείψεων στη συνολική περιβαλλοντική αξιολόγηση, με τη ΣτΕ Ολομ. 1688/2005 ακυρώθηκαν εκ νέου πράξεις συνέχισης του έργου, με τη ΣτΕ Ολομ. 3053/2009 υποβλήθηκαν προδικαστικά ερωτήματα στο ΔΕΕ και, μετά την απόφαση C-43/10, εκδόθηκε η ΣτΕ Ολομ. 26/2014.

Το κρίσιμο συμπέρασμα είναι ότι πρέπει να προηγούνται ο ολοκληρωμένος σχεδιασμός, η ειδική τεκμηρίωση του δημοσίου συμφέροντος, η εξέταση ηπιότερων εναλλακτικών και η πλήρης συμμόρφωση με το ενωσιακό περιβαλλοντικό δίκαιο. Η παρ. 2 του άρθρου 35 επιχειρεί το αντίστροφο: το Κοινοβούλιο καλείται πρώτα να αποφανθεί ότι η εκτροπή επιτρέπεται και μετά να ακολουθήσει ένας απλός «περιβαλλοντικός προέλεγχος» και, μόνο «εφόσον απαιτείται», στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση. Για έργο μεταφοράς έως 220 εκατ. m³/έτος μεταξύ λεκανών και σηράγγων 20 km, η στρατηγική και συνολική αξιολόγηση δεν μπορεί να εμφανίζεται ως απλό ενδεχόμενο!

6. Περιβαλλοντικές, συνταγματικές και αναπτυξιακές διαστάσεις

Η εκτροπή αποτελεί μόνιμη υδρομορφολογική αλλοίωση. Πρέπει να αξιολογηθούν η μεταβολή της εποχικής ροής και της οικολογικής παροχής, η συνέχεια των ποτάμιων οικοσυστημάτων, το πώς επηρεάζεται η ιχθυοπανίδα και η παρόχθια βλάστηση, τι συμβαίνει με τη μεταφορά φερτών υλών, ποιες είναι οι επιπτώσεις στη λίμνη Κρεμαστών, καθώς και να εκτιμηθούν οι σωρευτικές πιέσεις από υδροηλεκτρικά και άλλα έργα. Αντίστοιχα κρίσιμες είναι οι επιπτώσεις των υδροληψιών, σηράγγων, εργοταξίων, οδών πρόσβασης και χώρων απόθεσης προϊόντων εκσκαφής στο τοπίο, στον φυσιολατρικό τουρισμό και στην τοπική οικονομία.

Το άρθρο 24 του Συντάγματος επιβάλλει προληπτική προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, ενώ το άρθρο 101 παρ. 4 επιβάλλει ιδιαίτερη μέριμνα για τις ορεινές περιοχές. Παράλληλα εφαρμόζονται οι οδηγίες 2000/60/ΕΚ, 2001/42/ΕΚ και 2011/92/ΕΕ και, όπου επηρεάζονται περιοχές του ευρωπαϊκού οικολογικού δικτύου Natura 2000 ή προστατευόμενα είδη, οι οδηγίες 92/43/ΕΟΚ και 2009/147/ΕΚ. Η αρχή της πρόληψης και της προφύλαξης δεν συμβιβάζεται με νομοθετική προέγκριση πριν από την πλήρη γνώση των επιπτώσεων.

Η διάταξη αντιφάσκει και με την ίδια την Εθνική Στρατηγική για τα Ύδατα, η οποία προτάσσει την οικοσυστημική προσέγγιση, τη διαχείριση της ζήτησης και την εξοικονόμηση, την επαναχρησιμοποίηση, την προστασία των υδατικών συστημάτων, την αξιόπιστη γνώση, τη διαφάνεια και τη συμμετοχή. Ενώ η Στρατηγική απαιτεί μετάβαση από αποσπασματικές παρεμβάσεις σε συνεκτική πρόληψη, η παρ. 2 του άρθρου 35 θεσπίζει μία ειδική εξαίρεση για συγκεκριμένο μεγάλο έργο πριν ολοκληρωθεί ο σχεδιασμός.

Η εκτροπή του Καρπενησιώτη και του Κρικελλοπόταμου, στο πλαίσιο του σχεδίου «Εύρυτος», είναι επίσης ασύμβατη με την επίσημη αποστολή της νεοσύστατης Ειδικής Γραμματείας Ορεινών Περιοχών, η οποία περιλαμβάνει: ολοκληρωμένη στρατηγική αναζωογόνησης, βιώσιμη ανάπτυξη, συγκράτηση και προσέλκυση πληθυσμού και αξιοποίηση των τοπικών πόρων και δυνατοτήτων, σε συνεργασία με την τοπική αυτοδιοίκηση και την επιστημονική κοινότητα. Ο «Εύρυτος» δεν αξιοποιεί το νερό προς όφελος της ορεινής κοινωνίας, αλλά το αφαιρεί για να συντηρήσει το πρότυπο κατανάλωσης του μεγαλύτερου αστικού κέντρου. Πώς η αποστολή και το έργο της Ειδική Γραμματείας των Ορεινών περιοχών συμβιβάζεται με εν δυνάμει νόμους που απομειώνουν το φυσικό κεφάλαιο των βουνών;

Η Ευρυτανία έχει ήδη πολύ πλούσια συνεισφορά στην ενεργειακή και υδατική ασφάλεια της χώρας, με κορυφαίο παράδειγμα τη λίμνη Κρεμαστών, χωρίς αυτή η προσφορά να μεταφραστεί σε αντίστοιχη δημογραφική, κοινωνική και αναπτυξιακή ενίσχυση. Οι ορεινές περιοχές δεν είναι αποθήκες νερού, ενέργειας και πρώτων υλών. Τα ποτάμια και τα τοπία τους αποτελούν το φυσικό κεφάλαιο πάνω στο οποίο στηρίζονται η ποιότητα ζωής, ο τουρισμός, η παραγωγική ανασυγκρότηση και η δυνατότητα να παραμείνει ή να επιστρέψει πληθυσμός.

Θέση του Δήμου Καρπενησίου

Ο Δήμος Καρπενησίου αναγνωρίζει ότι η ασφαλής ύδρευση της Αττικής αποτελεί σημαντικό ζήτημα δημοσίου συμφέροντος. Το δημόσιο συμφέρον, όμως, δεν ταυτίζεται με τη διαρκή προσθήκη νέων πηγών προς το κέντρο, ανεξάρτητα από το περιβαλλοντικό και χωρικό κόστος. Περιλαμβάνει εξίσου την τήρηση του ενωσιακού και συνταγματικού δικαίου, την προστασία των ποταμών, τη δίκαιη κατανομή των περιβαλλοντικών βαρών και την υποχρέωση να εξαντλούνται πρώτα οι ηπιότερες, αποδοτικότερες και τεκμηριωμένες λύσεις. Η ατεκμηρίωτη επίκληση της λειψυδρίας δεν μπορεί να λειτουργεί ως γενική ρήτρα εξαίρεσης από την περιβαλλοντική νομοθεσία. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής απαιτούν συστηματικές επιστημονικές προσεγγίσεις, αυστηρότερο σχεδιασμό, διαφάνεια και πρόληψη – όχι λιγότερες εγγυήσεις. Για τους λόγους αυτούς, ο Δήμος Καρπενησίου σε εκτέλεση της απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου της 19^ης Ιουλίου 2026, ζητεί την απόσυρση της παρ. 2 του άρθρου 35 και κάθε άλλης συναφούς διάταξης που προβλέπει, διευκολύνει ή προεξοφλεί την εκτροπή του Κρικελλοποτάμου και του Καρπενησιώτη.

Ενδεικτικές επιστημονικές αναφορές

Koutsoyiannis, D., Karavokiros, G., Efstratiadis, A., Mamassis, N., Koukouvinos, A., & Christofides, A. (2003). A decision support system for the management of the water resource system of Athens. Physics and Chemistry of the Earth, 28(14-15), 599-609.

Efstratiadis, A., Koutsoyiannis, D., & Xenos, D. (2004). Minimizing water cost in the water resource management of Athens. Urban Water Journal, 1(1), 3-15.

Koutsoyiannis, D. (2001). Coupling stochastic models of different time scales. Water Resources Research, 37(2), 379-391.

Koutsoyiannis, D., & Economou, A. (2003). Evaluation of the parameterization-simulation-optimization approach for the control of reservoir systems. Water Resources Research, 39(6).

European Environment Agency. (2021). Water resources across Europe – confronting water stress: an updated assessment. Publications Office of the European Union.

Food and Agriculture Organization of the United Nations. (2014). Mountains as the water towers of the world: A call for action on the Sustainable Development Goals.

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ ΚΑΡΠΕΝΗΣΙΟΥ

ΧΡΗΣΤΟΣ ΚΑΚΑΒΑΣ

[1] Πεπονή, Κ. (2026, 20 Φεβρουαρίου). Απότομη αύξηση της στάθμης στον Εύηνο λόγω βροχοπτώσεων – Ξεκίνησε ελεγχόμενη υπερχείλιση. CNN Greece. Διαθέσιμο στο: https://www.cnn.gr/ellada/story/520533/apotomi-ayksisi-tis-stathmis-ston-eyino-logo-vroxoptoseon-ksekinise-elegxomeni-yperxeilisi